Charles Paulicevich

Reeks · 2019–2025 · België

WIJ [de reserve]

Oorspronkelijke titel: NOUS [la réserve]

Tussen 2019 en 2025 trok ik door verschillende sectoren van de Belgische arbeiderswereld: fabrieken, steengroeven, bouwwerven, magazijnen. Ik steunde op het vakbondsnetwerk van het ABVV om, plaats per plaats, toegang te krijgen en de werknemers te ontmoeten.

Het project houdt niet op aan de fabriekspoort. Huwelijken, doopfeesten, feesten, betogingen: dezelfde gezichten, buiten de werkplek. Deze 130 beelden tonen de arbeidswereld zoals hij is, zonder franje of toegeeflijkheid. Mensen die vaak onzichtbaar zijn, zelden meegeteld, en wier verbeelding verder reikt dan hun situatie. Door hun opeenstapeling vormen deze beelden een document van onze tijd en tekenen ze, in negatief, de horizon van een samenkomen.

De titel verwijst naar de marxistische theorie van het industriële reserveleger: een arbeidskracht die in afwachting wordt gehouden, in voorraad, opgeroepen of afgedankt volgens de economische getijden. Hier wordt die reserve een collectief “wij”, een gemeenschap van gezichten, lichamen en verhalen.

Beelden
130 in de tentoonstelling
Plaatsen
Fabrieken, steengroeven, bouwwerven, magazijnen, feestzalen, stakingspiketten
Opdracht
Centrale Générale FGTB / Algemene Centrale ABVV (ACCG)
Boek
NOUS / WIJ, La Lettre volée, 2023
Kaart van België: rode stippen duiden de locaties aan, vooral in Wallonië, met enkele plaatsen in Vlaanderen.
Locaties

Selectie: 27 van de 130 beelden uit de tentoonstelling

Tentoonstelling

Musée de la Photographie, Charleroi

03.10.2026 – 24.01.2027

Solotentoonstelling. De beelden hangen zonder zaalteksten: de bijschriften, genummerd van 001 tot 136, zijn gebundeld in boekjes die de bezoekers kunnen raadplegen. Het deel over de sit-in bij Audi Brussels brengt 26 beelden samen onder één tekst, samen met de portretten van de vijf permanente bezetters.

Een project van de Centrale Générale FGTB / Algemene Centrale ABVV (ACCG). Met medewerking van de École Agnès Varda.
Musée de la Photographie, avenue Paul Pastur 11, 6032 Charleroi (Mont-sur-Marchienne), België. Pagina van de tentoonstelling (Frans)

Zaalzichten © Musée de la Photographie, Charleroi

Pers
★★★★

“Dit opmerkelijke geheel toont een ongelooflijke verscheidenheid aan persoonlijkheden en blikken […]”

★★★★☆

“Deze uitstekende documentaire overtuigt ons ervan dat dit ‘nous’ […] vooral een collectief alter ego [is].”

“[…] een blik vol menselijkheid die ONS samenbrengt. […] een echt document over onze tijd.”

“[…] een gevoelig en diep menselijk fresco van de Belgische arbeiderswereld […]”

Citaten vertaald uit het Frans

Bijschriften
  1. 01

    GEKWALIFICEERD LASSER · SECTOR METAALBEWERKING · SERAING · JUNI 2018

    Het allereerste beeld in een fabriek, en dus het begin van het project.

  2. 02

    RECYCLAGE VAN BOUWAFVAL · BOUWSECTOR · BREEKINSTALLATIE · OOSTENDE · JANUARI 2022

    “Al vier jaar blijft de fabriek ook in de winter draaien. Vroeger waren de winters te koud om te kunnen werken.”

  3. 03

    UITZENDKRACHT · SECTOR INDUSTRIËLE REINIGING · CHEMISCHE FABRIEK VOOR FOSFATEN EN FOSFOR · ENGIS · AUGUSTUS 2020

    Buiten de kuipen verwijderen uitzendkrachten fosfogips, de zure aanslag die op de structuren uithardt tot blokken harde schuim. Met hogedruklansen en drilboren breken ze deze rotsachtige uitwassen die de fabriek verstoppen. Uitgerust met waterdichte PBM moeten ze zich beschermen tegen giftig stof en tegen zakken met restzuur die bij het breken vrijkomen.

  4. 04

    MOEDER VAN DE BRUIDEGOM · HUWELIJK INGEZEGEND DOOR FEDERICO, VAKBONDSAFGEVAARDIGDE GLASSECTOR · CHARLEROI · AUGUSTUS 2025

    Ze is langdurig ziek en kan dus niet echt deelnemen aan de feestelijkheden (dat is moeilijk voor haar). Ze werkte als “poetsvrouw”.

  5. 05

    DOOPSEL INGEZEGEND DOOR FEDERICO, VAKBONDSAFGEVAARDIGDE GLASSECTOR · CHARLEROI · APRIL 2024

    Met gemiddeld 160 mensen op de zondagsdiensten kan men zeggen dat de kerk van Federico het goed doet. Het overgrote deel van de mensen die hier komen, komt uit de arbeidersklasse, op enkele uitzonderingen na. Voor haar pensioen was deze vrouw gemeentebediende.

  6. 06

    OPERATOR ZANDSTRALEN · INDUSTRIEEL ZANDSTRALER · SECTOR INDUSTRIËLE REINIGING · SERAING · MEI 2019

    Geschoolde arbeider die een schuurmiddel onder zeer hoge druk op een stuk spuit om het af te bijten, te reinigen of de ruwheid ervan aan te passen voor een coating wordt aangebracht.

  7. 07 · 17
    21 · 26

    SIT-IN BIJ AUDI BRUSSELS · VORST · 2024–2025

    “Mannen, ik ben trots op jullie, en dat is nu een liefdesverklaring.”

    Ali

    Kort samengevat: dit is het verhaal van een zeer grote multinational die beslist haar productie te verhuizen naar een warmer en vooral goedkoper land.

    De betogers die tegenover deze beslissing stonden, kwamen uit drie groepen: de werknemers van Audi, die vrij snel een “akkoord” bereikten; de uitzendkrachten, die hoe dan ook het meest “betalen”; en ten slotte de onderaannemers. Aanvankelijk was er een solidariteit over de groepen heen. Hoe moeizaam ook, ze was doeltreffend, onder meer met de afsluiting van de boulevard langs de fabriek.

    De tijd, de onderhandelingen, het weer, de stroomonderbrekingen (slapen in een tent bij −5 °C!) en de mogelijkheid om het “verzamelvuur” gewoon op TikTok te volgen, braken de wil van de meesten. Slechts enkelen gingen door zonder op te geven. Zij zeiden nee. Rustig maar vastberaden. Nee tegen dit geweld, nee tegen behandeld worden als onmensen of tweederangsburgers, nee tegen de almacht van het geld.

    Ze deden het voor hun eigen belang, dat staat vast, maar ook voor iedereen die een herstructurering ondergaat. Ze waren tussen 40 en 55 jaar oud. Ze hadden niet meer de tijd of de mogelijkheid om zich om te scholen, want anderen waren van hen afhankelijk. Het waren er vooral vijf. Ik gaf hun graag superheldennamen: de Analist, de Speerpunt, de Bewaker, het Brein en de Basis.

    Aanvankelijk lag het vuur op de weg. De verkeershinder gaf de mobilisatie zichtbaarheid en betekenis. Toen kwam de politiek tussenbeide, op de ochtend van de 113de dag: het vuur moest verplaatst worden om “het verkeer te herstellen”. Die dag had de politie aangekondigd om 15 uur in te grijpen, maar met zin voor feest kwam ze rond 10.30 uur. Om 12 uur was het voorbij.

    Tegenover hen stond, van de 3.400 tot 4.000 betrokken werknemers, alleen de Bewaker op zijn post, maar uitgeput door tientallen ijskoude nachten en zeer sombere vooruitzichten. De vijf zijn pacifisten en wakkere democraten. Verzet was uitgesloten.

    Daarna werd de elektriciteit afgesloten en ten slotte werden de toiletten weggehaald. Maar ze moesten volhouden. De vijanden aanwijzen en voor de rechter slepen. Ingaan tegen het advies van wie het weet.

    Het zijn mannen die het systeem niet aanvaarden en weigeren herleid te worden tot de status van animal laborans. Mannen die gewoon fatsoen en respect vragen. Nieuwsgierige mannen, die graag delen, wier engagement en woorden gekleurd zijn door een diepe angst. Mannen die dagelijks strijden tegen de discriminatie die hun “buitenlandse” afkomst hun oplevert.

    “Ik heb er niets bij te winnen om hier te blijven. Ik doe het voor mijn kinderen, anders wordt het zoals voor mijn ouders toen ze in de jaren zestig aankwamen. Dan worden het slaven.”

    Youssef

    311 dagen zonder hun kinderen, hun vrouwen te zien, dus natuurlijk was het moeilijk. 311 dagen, voor sommigen, drinken en roken om het vol te houden, dus natuurlijk werd het moeilijker. 311 dagen praten en het grommende beest zo goed mogelijk sussen, het werd erg moeilijk…

    Hun dagelijks leven was er een van lange tijd en piekeren. Het ging erom de eigen woede en eenzaamheid te beheersen.

    Vandaag zijn de onderhandelingen afgelopen, en wat overblijft is het huis, het gezin, het daarna.

    Hier, voor deze vijf, heeft Audi gewonnen.

  8. 08

    GEKWALIFICEERD LASSER · SECTOR METAALBEWERKING · SERAING · MEI 2019

  9. 09

    TEAMLEADER WAREHOUSE · CHEMISCHE SECTOR · PRODUCTIE VAN STERIELE, ZEER ACTIEVE PRODUCTEN · MAGAZIJN · EIGENBRAKEL · NOVEMBER 2021

    Ploegleider logistiek, verantwoordelijk voor het beheer van het magazijn waar zeer actieve (zeer giftige of gevoelige) componenten, grondstoffen en eindproducten worden opgeslagen.

  10. 10

    SLIBVOEDINGSBEKKEN VAN DE OVENS · CEMENTSECTOR · CEMENTFABRIEK · BERGEN · MAART 2022

    Opslagtank die het vloeibare mengsel van grondstoffen (kalksteen, klei, water) voortdurend omroert om het te homogeniseren voor het in de oven wordt gebracht.

  11. 11

    TEGENOVER DE CHEMISCHE FABRIEK VOOR FOSFATEN EN FOSFOR · ENGIS · MAART 2021

  12. 12

    PRODUCTIE VAN AUTO-ONDERDELEN · SECTOR TEXTIELRECUPERATIE · PRODUCTIELIJN ZONE 2 · PERSMACHINE · OOSTENDE · NOVEMBER 2021

  13. 13

    MARIE-VIRGINIE · VAKBONDSAFGEVAARDIGDE DIENSTENCHEQUES · ROCOURT · AUGUSTUS 2020

    We maakten dit beeld bij haar thuis, met haar partner als belichter (een werflamp). We zagen elkaar terug, en zij opende voor mij de deuren van tal van bijeenkomsten.

  14. 14

    ELEKTRICIEN · BOUWSECTOR · LUIK · AUGUSTUS 2020

  15. 15

    OCÉANE VERWISSELT HAAR SCHOENEN OM COMFORTABELER TE ZIJN · CHÂTELET · APRIL 2024

    Morgane organiseerde deze babyshower voor haar zus, hier enkele weken voor de bevalling. Op het moment van het portret werkte ze bij McDonald’s. Intussen is ze haar job kwijt.

  16. 16

    CAFETARIA · BETONSECTOR · PREFAB-BETONPRODUCTEN · FLOREFFE · FEBRUARI 2022

  17. 18

    We kunnen geen informatie over dit beeld geven, omdat het werd gecensureerd door de fabrieksdirecteur, die vindt dat het een slecht beeld geeft aan zijn buitenlandse investeerders.

  18. 19

    NATIONALE INTERPROFESSIONELE STAKINGSDAG · CITADELPARK · LUIK · 29 APRIL 2025

    De betogers klaagden de sociale afbraak en de bestaansonzekerheid aan en steunden nadrukkelijk de werknemers die getroffen zijn door herstructureringen (met name de aangekondigde sluiting van de Cora in Rocourt). 2025 is een jaar van historische mobilisaties, met 1.354.845 cumulatieve stakingsdagen en 820.917 gemobiliseerde werknemers in het hele land.

  19. 20

    NATIONALE BETOGING · BRUSSEL · 25 JUNI 2025

    Tussen 20.000 en 35.000 betogers gaven gehoor aan de oproep van het gemeenschappelijk vakbondsfront. Deze historische mobilisatie wilde het plan tegenhouden om de werkloosheidsuitkering te beperken tot twee jaar, waardoor tegen 2026 180.000 uitkeringsgerechtigden dreigden uitgesloten te worden.

  20. 22

    HUWELIJK INGEZEGEND DOOR FEDERICO, VAKBONDSAFGEVAARDIGDE GLASSECTOR · CHARLEROI · AUGUSTUS 2025

    Giuliano, automecanicien, had nooit gedacht dat hij een van die mannen zou zijn die “zo’n mooie vrouw” konden hebben.

  21. 23

    HET IS EEN JONGEN! · BABYSHOWER · CHÂTELET · APRIL 2024

    Dankzij Marie-Virginie (vakbondsafgevaardigde dienstencheques) leerde ik Morgane (rechts) kennen en werd ik zo de fotograaf van het feest. Van links naar rechts: Sheyenne, Valentin, Océane en Morgane.

  22. 24

    STEENHOUWER-ONTGINNER · GROEVESECTOR · SPRIMONT · AUGUSTUS 2020

    De vakman aan het groevefront is de geschoolde arbeider die het massieve gesteente van de wand losmaakt (door zagen, boren of springen) en de ruwe blokken opdeelt zodat ze naar de verwerkingsateliers kunnen worden gebracht.

  23. 25

    GEBARENTAALTOLK · EEN DOOPSEL INGEZEGEND DOOR FEDERICO · CHARLEROI · APRIL 2024

    Naast haar inzet voor doven en slechthorenden is deze vrouw kokkin in een ziekenhuis in de regio.

  24. 27

    ONDERHOUDSMEDEWERKER · HOUTSECTOR · VIELSALM · MEI 2022

Reportages · een zestigtal plaatsen en evenementen, 2018–2026
  1. 01Seraing · Metaalbewerking, eerste beeld in een fabriek06.2018
  2. 02Seraing · Metaalbewerking, gekwalificeerde lassers05.2019
  3. 03Seraing · Industriële reiniging, zandstralen05.2019
  4. 04Sprimont · Steengroeve, groevefront08.2020
  5. 05Wezet · Glas, isolatiefabriek08.2020
  6. 06Wezet · Tuin met zicht op de cementfabriek08.2020
  7. 07Luik · Bouw08.2020
  8. 08Rocourt · Dienstencheques, Marie-Virginie08.2020
  9. 09Rocourt · Schoonmaak van een hypermarkt08.2020
  10. 10Ougrée · Industriële chemie08.2020
  11. 11Engis · Chemie van fosfaten en fosfor, industriële reiniging08.2020
  12. 12Engis · Chemische fabriek en omgeving03.2021
  13. 13Seneffe · Glas, glasproductie voor de spoorwegmarkt10.2021
  14. 14Maaseik · Steenbakkerij, ringoven van Hoffmann uit 191110.2021
  15. 15Oostende · Textielrecuperatie, auto-onderdelen11.2021
  16. 16Aalbeke · Tegelfabriek11.2021
  17. 17Coutisse · Dienstencheques11.2021
  18. 18Eigenbrakel · Chemie, steriele en zeer actieve producten11.2021
  19. 19Brussel · Maatwerkbedrijf, handboekbinderij11.2021
  20. 20Oostende · Recyclage van bouwafval01.2022
  21. 21Steenput · Leder, looierij01.2022
  22. 22Zinnik · Blauwe-steengroeve01.2022
  23. 23Floreffe · Beton, prefabproducten02.2022
  24. 24Bergen · Keramiek, katalysatordragers02.2022
  25. 25Menen · Confectie, luifels voor mobilhomes02.2022
  26. 26Westerlo · Tabak02.2022
  27. 27Bienne-lez-Happart · Maatwerkbedrijf, afdeling hout03.2022
  28. 28Bergen · Cement, cementfabriek03.2022
  29. 29Vielsalm · Hout, zagerij05.2022
  30. 30Luik · Social profit, zorg05.2022
  31. 31Frameries · Social profit, zorg05.2022
  32. 32Genk · Olie, depot Tankpark 20005.2022
  33. 33Ampsin · Bouw, sluizen voor grote schepen06.2022
  34. 34Oedelem · Textielverzorging, wasserij en linnenverhuur09.2022
  35. 35Antwerpen · Diamant, expertiselaboratorium03.2023
  36. 36Châtelet · Babyshower04.2024
  37. 37Charleroi · Doopsel ingezegend door Federico, vakbondsafgevaardigde glassector04.2024
  38. 38Rocourt · Feestzaal04.2024
  39. 39Zinnik · Vakbondsvergadering, groevesector08.2024
  40. 40Vorst · Sit-in tegen de sluiting van Audi Brussels, 311 dagen, en een tiental plaatsen die met de strijd verbonden zijn: woningen van werknemers, bijeenkomsten, feesten24.08.2024 – 30.06.2025
  41. 41Brussel · Betoging tegen de sluiting van Audi Brussels16.09.2024
  42. 42Zinnik · Les Pistons sonégasques, groepsrit10.2024
  43. 43Obourg · Volkskunst tegenover de cementfabriek10.2024
  44. 44Luik · Nationale interprofessionele staking, Citadelpark29.04.2025
  45. 45Brussel · Nationale betoging van het gemeenschappelijk vakbondsfront25.06.2025
  46. 46Charleroi · Huwelijk ingezegend door Federico08.2025
  47. 47Thuin · Familieweekend bij Morgane en Amélie08.2025
  48. 48Thuin · Verjaardagsfeest van de kinderen van Morgane09.2025
  49. 49Brussel · Nationale betoging, Centraal Station14.10.2025
  50. 50Seneffe · Nationale interprofessionele staking, stakingspiket op een industrieterrein26.11.2025
  51. 51Rocourt · Sinterklaasfeest, comité Soralia11.2025
  52. 52Awans · Huwelijk van Marie-Virginie, restaurant01.2026
  53. 53Juprelle · Huwelijk van Marie-Virginie, avondfeest01.2026